به مقامى برسد كه هيچ كس و هيچ چيز جز خدا بر دلش حكومت نداشته باشد و به تعبير روايات دل او ميتواند عرش الهى گردد . أَلمُومِنُ قَلبُهُ عَرش الرَّحمن . اين مقدمه اول بود كه در جلسه قبل درباره آن صحبت كردم . بحث اين مجلس در بيان مقدمه دوم است و آن عبارت از اين است كه ارزش و احترام انسان از چه چيز ناشى مىشود ؟ چرا ساير موجودات اينقدر محترم و ارزنده نيستند ؟ انسان موجود دو بعدى از نظر گاه قرآن و روايات ارزش و احترام انسان به اين دليل است كه انسان موجودى دوبعدى و دو جهتى است و چون داراى دو بعد است مىتواند بسوى كمال حركت كند . يك بعد به نام روح ناميده شده كه عقل ، وجدان اخلاقى ، قلب و صدر و امثال اينها از مراتب همان است . اين جنبه ، جنبه ملكوتى انسا ن است . بعد ديگر اين انسان جنبه ناسوتى اوست ، يعنى بُعد حيوانى كه به آن جسم ، يا مجموعه غرائز و تمايلات گويند . نحوه تركيب اين دوبعد چگونه است ؟ هيچكس نمى داند . نحوه تركيب ، عجيب و حيرت آور است . همانند اين جرثومه كه بقول امير المومنين ( ع ) عالم هستى در او نهفته شده و بسيار شگفت انگيز است ، تركيب اين انسان از نظر بُعد ملكوتى و بُعد ناسوتى نيز عجيب است ، براى اينكه بين اين دو بُعد تضاد وجود دارد ، مثل آب و آتش . حقيقت اين تضاد و نحوه تركيب اين دوبعد را درك نكرده و نمى دانيم ، اما از آثارشان به آنها پى مى بريم . مى بينيم اين انسان يك